MenteeUp.Yayınlar
Tüm yayınlar
BİLİŞSEL BİLİMLER · REHBER

Kendi Düşünme Biçimini Nasıl Keşfedebilirsin?

Kararlarının ardındaki alışkanlıkları, varsayımları ve belirsizlikleri fark etmek için kısa bir rehber.

Düşünme biçimini keşfetmek, kendine tek bir etiket vermek değil; farklı durumlarda zihninin hangi yolları tekrar tekrar kullandığını fark etmektir.

Bir kararın izini sür

Yakın zamanda verdiğin sıradan bir kararı seç. Ne yaptığını değil, kararın nasıl oluştuğunu yaz: İlk aklına gelen seçenek neydi? Hangi bilgiyi önemli saydın? Neyi göz ardı ettin? Karar sırasında hissettiğin duygu, değerlendirmene nasıl karıştı?

Bu inceleme iyi ya da kötü bir “düşünme tipi” bulmak için yapılmaz. Amaç, hızlı karar verdiğin yerleri ve daha fazla kanıta ihtiyaç duyduğun anları ayırt etmektir.

Eminlik ile doğruluğu ayır

Bir düşünceden çok emin olmak, onun doğru olduğunun kanıtı değildir. Eminlik öznel bir deneyimdir; doğruluk ise kanıtla ve sınamayla ilgilidir. Bu ikisini ayırmak için görüşüne 0–10 arasında bir eminlik puanı ver ve ardından “Bu puanı bir basamak düşürecek ne olabilir?” diye sor.

Puanın zaman içinde değişmesi başarısızlık değildir. Yeni bilgiyle görüşünü güncelleyebilmek, düşünmenin çalıştığını gösterir.

Tekrarlanan örüntüleri gör

Bir hafta boyunca üç kararın kısa kaydını tut. Hızlıca otoriteye mi güveniyorsun, ilk örneğe mi tutunuyorsun, yoksa gereğinden fazla seçenek mi topluyorsun? Aynı örüntü farklı bağlamlarda tekrar ediyorsa artık üzerinde çalışabileceğin somut bir gözlemin vardır.

Son adım küçük bir deney yapmaktır. Bir sonraki benzer kararda alışıldık yoluna tek bir alternatif ekle: karşıt görüşü oku, bir başkasına gerekçeni anlat ya da kararını bir gece beklet.

Kaynakça ve ileri okuma

  1. Flavell (1979) — Metacognition and Cognitive Monitoring